معرفی موسیقی های بومی جزیره قشم (موسیقی عود.موسیقی فلوت)
موسيقى عود
ساز عود در جزيره قدمتى ديرينه ندارد. اين ساز ميراث کشورهاى حوزهى خليج فارس است و توسط نوازندگانى که به کشورهاى عربى، به ويژه امارت سفر مىکردند ـ و تعدادى از آنها سالها در اين کشورها مشغول به کار و زندگى بودهاند ـ به جزيره آمده است. اغلب آهنگهايى که با عود نواخته مىشود عربى است و تعداد معدودى از اين آهنگها ايرانى است که از نظر ترتيب اجرايى فواصل ـ نت شاهد و ايست ـ کاملاً بردانگهاى دستگاهها و آوازهاى موسيقى رديف دستگاهى منطبق نيست. فقط تعدادى ترانه در دستگاه سهگاه با عود اجرا مىشوند که لهجه موسيقايى آنها بيشتر به حوزهى موسيقى عرب نزديک است. نوازندگان عود بيشتر در مراسم عروسى به اجرا مىپردازند که براساس خواست مردم و حضار مجلس هر آنچه که توان اجرايى آن را داشته باشند ارائه مىدهند. گسترهى اجرايى آنها تمام ترانههاى کوچه و بازار تهران، خوزستان، راديوهاى ايران و حوزهى خليج فارس و ترانههاى ساخته نوازندگان عربستان، يمن، امارات و آثار نوازندگان پيشکسوت جزيره را تشکيل مىدهد.
قطعات آوازى موسيقى عود شامل تقسيمهاى موسيقى عرب است. اما قابل توجه است که اجراى اين ساز در قشم لهجهى موسيقايى قشمى دارد که به اين موسيقى ارزشهاى خاصى بخشيده است. سازهاى ”درينگه“ ”دوسره“ يا ”بانگو“ ”جينگ“ يا ”تامبورين“ به همراه خواننده و گروه آواز عود را همراهى مىکنند. نوازندگان عود اغلب خوانندهاند و بعضى از آنها ترانهساز و شاعر ترانهها نيز هستند. اين بخش از موسيقى عود به دليل خلاقيت شخصى نوازنده. خارج از حوزهى موسيقى وارداتى يا باقى موارد، اين موسيقى را بسيار بااهميت جلوه مىدهد و دور از انصاف است که تکنيک بالاى نوازندگى و صداى زيباى بعضى از نوازندگان را در نظر نگيريم. به هر حال، موسيقى عود امروز بيش از موسيقىهاى ديگر در محافل مردم حضور دارد و طالب بيشترى نيز دارد.
نکته مهم ديگر، نوازندگان پر تعداد ساز عود در جزيره است که در هيچ حاى ديگرى از ايران اين تعداد نوازنده عود نداريم. همين حکايت، عود را از يک ساز رسمى (که در تعاريف و طبقهبندى سازهاى رديف موسيقى دستگاهى در سازهاى زهى زخمهاى جاى دارد) به يک ساز محلى تبديل کرده است. چرا که با عود ترانههاى محلى را با لهجهى موسيقايى ويژهاى مىنوازند مثل دوتار، تنبور، قيچک، سرنا و در ديگر نقاط ايرانزمين.
موسيقى نى زبانهدار (فلوت)
اين موسيقى نيز وارداتى است تأثير همه روزه ارتباط با فرهنگ کشورهاى عربى حوزه خليج فارس مردم جزيره را بهطور طبيعى به فرهنگ مجاورشان علاقهمند کرده است. نى چوبى موجود در جزيره که نزد مردم و نوازندگان به ”فلوت“ مشهور است، نى زبانهدار است که در مصر و کشورهاى شمال آفريقا به ويژه ممالک عرب زبان تا کشورهاى عربى حوزه خليج فارس، تقريباً در ميان تمامى اعراب استفاده از آن رايج است. مجموعه موسيقايى اين ساز در جزيره تعدادى، مقامهاى آوازى موسيقى عرب، ”تقسيم“ و تعدادى ضربى است، همچنين امکانات نسبتاً خوبى براى بداههنوازى دارد. بهترين نوازنده اين ساز هماکنون محمد منصورى وزيرى است. نى را معمولاً همان گروه کوبهاى که با عود به صحنه مىروند همراهى مىکنند.